Doel en uitgangspunten
- Verplichte zorg alleen als ultimum remedium — vrijwillige zorg gaat voor.
- Zorg op maat: thuis als het kan, in kliniek als het moet.
- Wederkerigheid — overheid biedt goede zorg in ruil voor inperking van vrijheid.
- Stem van betrokkene en familie telt mee.
- Subsidiariteit, proportionaliteit, doelmatigheid en veiligheid.
Wanneer mag verplichte zorg?
Verplichte zorg is alleen toegestaan als alle vier de voorwaarden gelden:
- Er is een psychische stoornis.
- Het gedrag leidt tot ernstig nadeel (voor betrokkene, anderen of de samenleving).
- Verplichte zorg is noodzakelijk om dat nadeel weg te nemen.
- Er zijn geen minder ingrijpende alternatieven die hetzelfde effect hebben.
Ernstig nadeel
De twee routes
Zorgmachtiging — gepland traject:
- Iedereen kan een melding doen bij de gemeente (verkennend onderzoek).
- Officier van justitie vraagt zorgmachtiging aan bij de rechter.
- Medische verklaring door onafhankelijk psychiater.
- Zorgkaart en zorgplan opgesteld; wensen betrokkene meegenomen.
- Rechter beslist binnen 3 weken; max 6 maanden, verlengbaar.
Crisismaatregel — acute situatie:
- Burgemeester legt op bij onmiddellijk dreigend ernstig nadeel.
- Geldig 3 dagen.
- Daarna eventueel voortzetting crisismaatregel door rechter (3 weken).
- Daarna eventueel zorgmachtiging.
Welke vormen van verplichte zorg?
- Toedienen medicatie of voeding/vocht.
- Beperken bewegingsvrijheid.
- Insluiten.
- Uitvoeren medische controles of onderzoeken.
- Aanbrengen beperkingen contact (telefoon, bezoek, internet).
- Opname in een accommodatie.
- Tijdelijk verblijf op een specifieke plek.
Rechten van betrokkene
- Patiëntvertrouwenspersoon (PVP) — onafhankelijke ondersteuning.
- Familievertrouwenspersoon (FVP) voor naasten.
- Recht op advocaat (gratis bij gedwongen traject).
- Klachtrecht via de klachtencommissie.
- Inzage en correctie van het dossier.
- Eigen plan van aanpak mag aangeboden worden als alternatief.
- Zelfbindingsverklaring — vooraf vastleggen welke zorg gewenst is bij toekomstige crisis.
Rol van de begeleider
- Signaleren — verandering in toestand vroeg melden bij regiebehandelaar.
- Rapporteren — objectief en concreet, hoort bij wettelijke evaluatie.
- Uitvoeren — alleen wat in zorgplan staat; geen eigen interpretaties.
- Bejegening — respect, transparantie, uitleg waarom iets gebeurt.
- Familiecontact — werk samen met FVP en naasten waar mogelijk.
- Eigen veiligheid — meld grensoverschrijdend gedrag, bespreek in team.
Veelgestelde vragen
Wat is de Wvggz?
De Wet verplichte geestelijke gezondheidszorg regelt sinds 1 januari 2020 wanneer en hoe iemand met een psychische stoornis verplichte zorg kan krijgen. Vervangt de oude Wet BOPZ voor de GGZ-doelgroep.
Wat is het verschil met de Wzd?
Wvggz = psychische stoornis (GGZ). Wzd = verstandelijke beperking of psychogeriatrische aandoening (zoals dementie). Beide vervangen samen de oude Wet BOPZ.
Wat is een zorgmachtiging?
Een beschikking van de rechter waarmee verplichte zorg voor maximaal 6 maanden mogelijk wordt. Officier van justitie vraagt aan, na verzoek van de geneesheer-directeur en op basis van een medische verklaring.
Wat is een crisismaatregel?
Spoedmaatregel van de burgemeester voor maximaal 3 dagen bij onmiddellijk dreigend ernstig nadeel. Kan verlengd worden via voortzetting crisismaatregel door de rechter.
Welke rechten heeft betrokkene?
Recht op informatie, een patiëntvertrouwenspersoon (PVP), familievertrouwenspersoon (FVP), advocaat, klachtrecht, en inspraak via het zorgplan. Wensen en voorkeuren moeten worden meegenomen.