Kernverschil — opname versus handeling
De BOPZ regelde gedwongen opname en behandeling in een psychiatrische/Wzd-aangemerkte instelling. De Wzd regelt élke vorm van onvrijwillige zorg — ook ambulant, in een kleinschalige woonvorm of bij iemand thuis. Het maakt niet uit waar de zorg plaatsvindt; het gaat erom dat de cliënt of vertegenwoordiger zich verzet.
Definitie onvrijwillige zorg (Wzd art. 2)
- Toedienen van medicatie tegen wil (incl. afweerend gedrag).
- Beperken bewegingsvrijheid — band, dwangstoel, gesloten deur.
- Insluiten — gesloten kamer of unit.
- Toezicht via camera, GPS, deurmelder, leefcirkels.
- Beperken in eten/drinken, bezoek, communicatie, internet.
- Onderzoek aan lichaam/kleding tegen wil.
Verzet telt
Het stappenplan Wzd
- Stap 0: vrijwillig alternatief — zoek altijd eerst naar minst ingrijpend.
- Stap 1: multidisciplinair overleg met zorgverantwoordelijke + arts/gedragskundige.
- Stap 2: externe deskundige (niet bij zorg betrokken) beoordeelt.
- Stap 3: Wzd-functionaris keurt zorgplan goed.
- Periodieke evaluatie max. elke 3 maanden; doel = afbouw.
Rollen onder de Wzd
- Zorgverantwoordelijke — vaak persoonlijk begeleider of EVV'er.
- Wzd-functionaris — onafhankelijk arts/orthopedagoog-generalist.
- Cliëntvertrouwenspersoon Wzd — gratis, onafhankelijk, voor cliënt en familie.
- Vertegenwoordiger — curator, mentor, partner, ouder, kind.
- CIZ — beoordeelt onvrijwillige opname (Rechterlijke machtiging Wzd of besluit tot opname).
Wat betekent dit voor de begeleiding?
- Registreer onvrijwillige zorg in het digitaal dossier — duidelijk en navolgbaar.
- Evalueer maandelijks of de maatregel nog nodig en proportioneel is.
- Bespreek alternatieven actief in MDO.
- Informeer cliëntvertrouwenspersoon over genomen maatregelen.
- Schoolt het team: 'nee horen is nee, ook bij iemand met dementie'.
Veelgestelde vragen
Waarom is de BOPZ vervangen?
De BOPZ was geschreven vanuit een psychiatrische opname-context en paste slecht bij langdurige zorg voor mensen met dementie of een verstandelijke beperking. De Wzd richt zich op onvrijwillige zorg in elke setting — ook thuis.
Wat is het belangrijkste verschil?
BOPZ ging over gedwongen opname in aangewezen instellingen. Wzd gaat over onvrijwillige zorg (handeling) en geldt overal: instelling, ambulant, kleinschalig wonen, thuis.
Wat is het stappenplan Wzd?
Een verplicht escalatiemodel: eerst zoeken naar vrijwillige alternatieven, dan multidisciplinair beoordelen, externe deskundige inschakelen, evalueren en afbouwen. Maximaal 3 maanden, daarna heroverwegen.
Wie is de Wzd-functionaris?
Een onafhankelijke deskundige (arts of orthopedagoog-generalist) die de zorgvuldigheid van het stappenplan bewaakt en het zorgplan goedkeurt.
Gelden BOPZ-aanmerkingen nog?
Nee. Onder de Wzd werkt men met geregistreerde locaties (geregistreerde accommodaties Wzd) en met het CIZ-besluit bij onvrijwillige opname.