Vormen van dementie
- Alzheimer — sluipend, eerst geheugen voor recente gebeurtenissen.
- Vasculaire dementie — schoksgewijs beloop, vaak na TIA/CVA.
- Lewy body dementie — wisselende alertheid, visuele hallucinaties, parkinsonisme.
- Frontotemporale dementie (FTD) — eerst gedrag/persoonlijkheid, later cognitie.
- Mengvormen komen vaak voor; diagnose stelt arts via beeldvorming en testen.
Fasen — model Bere Miesen
- Bedreigd ik — vergeetachtig, ontkennend, angstig voor controleverlies.
- Verdwaald ik — desoriëntatie in tijd/plaats, hulp bij ADL nodig.
- Verborgen ik — taal vermindert, emotie en beleving zijn leidend.
- Verzonken ik — bedlegerig, contact via aanraking, geur, muziek.
Belevingsgerichte zorg
Bij dementie verdwijnen feiten, niet gevoelens. Sluit aan bij de emotie van de cliënt, niet bij de feitelijke werkelijkheid.
- Validation (Naomi Feil) — bevestig wat de cliënt voelt; spiegel emotie.
- Reminiscentie — werk met herinneringen, foto's, muziek uit eigen tijd.
- Snoezelen — multisensorische ontspanning bij gevorderde dementie.
- Maieutische zorg — relatie en beleving als basis van zorg.
Niet corrigeren
Onbegrepen gedrag — zoek altijd de oorzaak
Roepen, dwalen, weerstand bij ADL of agressie zijn signalen van een onvervulde behoefte. Gebruik LACCS of Crisis Ontwikkelings Model (Kaplan):
- Lichamelijk — pijn, honger, dorst, jeuk, obstipatie, blaas, medicatiebijwerking.
- Activiteit — verveling of overprikkeling.
- Communicatie — wordt cliënt begrepen? Begrijp je wat hij bedoelt?
- Contact — eenzaamheid, gemis, behoefte aan aanraking.
- Stimulatie — te veel of te weinig prikkels in omgeving.
Praktische omgangsadviezen
- Spreek kort, één boodschap tegelijk, gebruik korte zinnen.
- Maak oogcontact op ooghoogte en gebruik de naam van de cliënt.
- Geef tijd voor antwoord (tot 30 seconden) en herhaal indien nodig.
- Gebruik routines en herkenningspunten (foto, kleur, geluid).
- Vermijd ja/nee-vragen bij twijfel; bied keuzes met objecten ('thee of koffie?').
Mantelzorg en familie
- Maak ruimte voor familieverhaal; zij kennen de cliënt het langst.
- Erken rouw bij familie — verlies bij leven.
- Verwijs naar Alzheimer Café, casemanager dementie of respijtzorg.
- Bespreek wettelijk vertegenwoordigerschap tijdig (mentor/bewindvoerder).
Wettelijke kaders
- Wlz — voor 24-uurs zorg en intramuraal verblijf.
- Wzd — voor onvrijwillige zorg (vrijheidsbeperking, medicatie tegen wil).
- Wkkgz — kwaliteit, incidenten en klachten.
- Wgbo — informatieplicht, dossier, wilsbekwaamheid.
Veelgestelde vragen
Welke vormen van dementie zijn er?
De meest voorkomende vormen zijn de ziekte van Alzheimer (ca. 70%), vasculaire dementie, Lewy body dementie en frontotemporale dementie (FTD). Elke vorm kent eigen kenmerken in cognitie, gedrag en beloop.
Wat zijn de fasen van dementie?
Globaal: 1) bedreigd ik — vergeetachtigheid, zelfzorg lukt nog. 2) verdwaald ik — desoriëntatie, hulp nodig bij ADL. 3) verborgen ik — taal verdwijnt, beleving primair. 4) verzonken ik — bedlegerig, contact via zintuigen. (model Naomi Feil/Bere Miesen).
Wat is belevingsgerichte zorg?
Een benadering waarin de beleving van de cliënt leidend is, niet de feitelijke werkelijkheid. Je sluit aan bij wat de cliënt voelt en denkt, in plaats van te corrigeren. Methoden: validation (Feil), reminiscentie, snoezelen.
Hoe ga ik om met onbegrepen gedrag bij dementie?
Zoek altijd naar de oorzaak: pijn, honger, dorst, verveling, angst, prikkels, medicatie, onvervulde behoeften. Pas omgeving en benadering aan voor je naar medicatie kijkt. Gebruik het LACCS-model of de Crisis Ontwikkelings Curve.
Welke wet geldt bij vrijheidsbeperking?
De Wet Zorg en Dwang (Wzd). Zie onze pagina Wzd-uitleg voor het stappenplan en de rechten van de cliënt.