Stadia van verandering — interventie op maat
- Voorbeschouwing — geen probleembesef. Doel: zaadje planten, relatie opbouwen.
- Overweging — ambivalentie. Doel: voor- en nadelen uitwerken (decisional balance).
- Voorbereiding — wil veranderen. Doel: concreet plan, datum, hulpbronnen.
- Actie — verandert. Doel: vaardigheden, structuur, omgeving aanpassen.
- Onderhoud — minstens 6 maanden. Doel: terugvalpreventie.
- Terugval — analyseren, normaliseren, opnieuw.
Motiverende gespreksvoering — kort
- Open vragen — 'wat zou er moeten veranderen om…?'
- Reflectief luisteren — herhaal essentie, niet papegaaien.
- Bevestigen — krachten en pogingen erkennen.
- Samenvatten — verbind ambivalentie en verandertaal.
- Ontlok verandertaal: 'wat zijn redenen om wel te veranderen?'
- Vermijd discussie, drang en overtuigen — wek juist autonomie.
Geest van MGV
Harm reduction — pragmatisch en respectvol
- Schone gebruiksmaterialen, spuitomruil, gratis condooms.
- Naloxon (opioïdantagonist) bij overdosisrisico — train familie.
- Pillencheck, drug checking (Jellinek, Mainline).
- Methadon-/buprenorfine-onderhoud bij opioïden.
- Gecontroleerde gebruiksruimtes — minder publiek gebruik en infectie.
- Informeer eerlijk over interacties (alcohol + benzo's = ademdepressie).
Detox en lichamelijke risico's
- Alcohol/benzo's: onttrekking kan dodelijk zijn (delirium tremens, insulten) — medisch begeleiden.
- Opioïden: heftig maar zelden levensbedreigend; risico overdosis ná detox door verlies tolerantie.
- Stimulantia: crash, dysforie, suïciderisico.
- GHB: snelle tolerantie, ernstig onttrekkingssyndroom, alleen klinische detox.
- Wernicke-encefalopathie voorkomen met thiamine bij alcoholgebruikers.
Terugvalpreventie
- Triggers in kaart (mensen, plaatsen, gevoelens, tijdstippen — HALT: hungry, angry, lonely, tired).
- Vroege signalen herkennen (slaap, irritatie, vermijden hulpverlening).
- Coping-vaardigheden — afleiding, beweging, contact, urge surfing.
- Sociale steun — zelfhulpgroepen (AA, NA, SMART Recovery).
- Plan voor lapse: meteen contact opnemen, niet wachten tot relapse.
Samenwerken met verslavingszorg
- Verwijs naar Jellinek, Brijder, Tactus, Novadic-Kentron, Vincent van Gogh of regionale instelling.
- Bij dubbele diagnose (GGZ + verslaving): geïntegreerde behandeling werkt beter dan los.
- Stem af met huisarts/POH-GGZ over medicatie en somatiek.
- Wettelijk kader: Wet kwaliteit, klachten en geschillen zorg (Wkkgz), AVG; bij dwang: Wvggz of Wzd.
Veelgestelde vragen
Wat is verslaving in DSM-5?
DSM-5 spreekt van een 'stoornis in middelengebruik' met 11 criteria (controleverlies, sociaal disfunctioneren, risicogebruik, tolerantie, ontwenning). 2-3 = mild, 4-5 = matig, 6+ = ernstig.
Wat is motiverende gespreksvoering (MGV)?
Een cliëntgerichte, directieve methode om ambivalentie te onderzoeken en intrinsieke motivatie te ontlokken. Kernspelers: open vragen, reflectief luisteren, samenvatten, ontlokken van 'verandertaal'.
Wat is harm reduction?
Een benadering die niet abstinentie als enige doel ziet, maar schade aan gezondheid en omgeving verminderen. Voorbeelden: schone naalden, controleren pillen, gebruiksruimtes, methadon, naloxon.
Welke stadia van verandering zijn er?
Prochaska/DiClemente: voorbeschouwing — overweging — voorbereiding — actie — onderhoud — (terugval). Interventies stem je af op het stadium; in voorbeschouwing geen actieplan.
Is terugval een mislukking?
Nee — terugval hoort vaak bij het proces. Analyseer (triggers, signalen, alternatieven), normaliseer en herstart. 'Een lapse hoeft geen relapse te worden.'