Vijf niveaus van Parker
- Pathologisch: 'wie meldt heeft een probleem'.
- Reactief: na incidenten actie.
- Calculatief: systemen, meetplannen, KPI's.
- Proactief: risico's zoeken vóór er iets gebeurt.
- Generatief: veiligheid is ingebakken in alles.
Just culture — de drie soorten gedrag
- Menselijke fout: onbedoeld, dan systeem verbeteren.
- Risicovol gedrag: shortcuts, dan coachen/heruitleg.
- Roekeloos gedrag: bewust risico nemen, dan aanspreken/sanctie.
- Zelfde uitkomst kan uit alle drie voortkomen — beoordeel het gedrag, niet de gevolgen.
Psychologische veiligheid (Amy Edmondson)
- Ik durf iets te zeggen zonder afgestraft te worden.
- Fouten worden besproken, niet verzwegen.
- Andere meningen worden welkom geheten.
- Om hulp vragen is geen zwakte.
Rode vlaggen
Alleen incidentmeldingen na ernstige gevolgen, weinig near-miss, 'we lossen het in de wandelgangen op', teamleider die persoonlijk reageert op melder. Cultuur op dat punt actief bijsturen.
Gedrag van de leidinggevende
- Bedankt eerst voor de melding.
- Vraagt naar systeem, niet naar schuld.
- Deelt uitkomsten en verbetermaatregelen.
- Meldt zelf openlijk eigen fouten.
- Beschermt melder tegen wraak of achterklap.
Veelgestelde vragen
Wat is een veiligheidscultuur?
De gedeelde overtuigingen, gewoonten en normen rond veiligheid: hoe reageren mensen op fouten, meldt iedereen, wordt er van geleerd, of overheerst schuld en zwijgen.
Wat is de trap van Parker?
Vijf niveaus: pathologisch (wat je niet weet doet je niets), reactief (na incident), calculatief (systemen op orde), proactief (risico's zoeken), generatief (veiligheid = manier van leven).
Hoe meet je de cultuur?
Cultuurscan (bijv. NIVEL), team-audits, gesprekken, meldbereidheid, taboe-onderwerpen, verhouding near-misses/incidenten (veel near-miss meldingen = gezond).
Wat kan ik als teamlid doen?
Zelf melden (ook je eigen fouten), collega complimenteren die meldt, doorvragen zonder oordeel, feedback geven aan leidinggevende over reactie op meldingen.