Motorische symptomen
- Bradykinesie — traagheid, kleine schuifelpas, verminderde mimiek (maskergelaat).
- Tremor — vaak in rust, asymmetrisch, 'pillendraaiend'.
- Rigiditeit — stijfheid, tandradfenomeen.
- Posturale instabiliteit — verlies van balansreflexen, vaak pas later in beloop.
- Hypofonie en hypofonische dysartrie — zachte, monotone spraak.
Niet-motorische symptomen — vaak ondergeschat
- Slaapproblemen, levendige dromen, REM-slaap-gedragsstoornis.
- Obstipatie, urgency en incontinentie, orthostatische hypotensie.
- Depressie, angst, apathie.
- Cognitieve traagheid en later parkinson-dementie.
- Hyposmie (verminderde reuk) — vaak vroegste teken.
- Pijn, vermoeidheid, slikproblemen.
On-off-fenomeen en wearing-off
Levodopa werkt prima in het begin, maar de werking wordt onvoorspelbaarder na jaren:
- On — medicatie werkt, redelijk vrij bewegen.
- Off — medicatie uitgewerkt, traag, stijf, bevroren.
- Wearing-off — werkingsduur korter dan voorheen.
- Dyskinesie — onwillekeurige overbewegingen bij piek-dosis.
- Bespreek schommelingen met neuroloog/parkinsonverpleegkundige.
Medicatie op de minuut
Freezing of gait — wat helpt?
- Cueing — metronoom, muziek, hardop tellen (1-2-3-stap).
- Visueel — lijnen op de vloer of laserschoen.
- Mentaal — denk 'grote stap', focus op één voet.
- Vermijd haasten en dubbeltaken (praten + lopen).
- Gewichtsverplaatsing naar één voet om de andere te bevrijden.
Valpreventie
- Verwijder drempels, losse kleden, drempelhoge dorpels.
- Goede verlichting bij toilet en gang, nachtlampje.
- Stevige schoenen, geen pantoffels zonder hielriem.
- Loophulpmiddel via fysio (rollator met laserlijn bij freezing).
- Sta langzaam op (orthostatische hypotensie).
- Heupbeschermers overwegen bij hoog valrisico.
Slikken en eten
- Slikscreening bij verslikken, gewichtsverlies, langere maaltijdduur.
- Verwijs naar logopedist en diëtist (ParkinsonNet).
- Rechtop zitten 90°, kin licht naar borst (chin tuck).
- Eén hap tegelijk, kleine slokken, voldoende tijd.
- Indikkingsmiddel bij dunne vloeistoffen op advies logopedist.
Communicatie en cognitie
- Geef tijd voor antwoord — denken duurt langer.
- Korte, duidelijke zinnen, één instructie tegelijk.
- Vraag herhalen indien zacht; geen ja/nee-zinnen voor verstaanbaarheid.
- Stimuleer Lee Silverman Voice Treatment (LSVT LOUD) via logopedist.
- Wees alert op hallucinaties/wanen bij medicatie (dopamine-agonisten).
Veelgestelde vragen
Wat is de ziekte van Parkinson?
Een progressieve neurologische aandoening waarbij dopamine-producerende cellen in de substantia nigra afsterven. Gevolg: bewegingsstoornissen (traagheid, tremor, rigiditeit) en een breed scala aan niet-motorische klachten.
Wat zijn de hoofdsymptomen?
Vier motorische kernsymptomen: bradykinesie (traagheid), rusttremor, rigiditeit (stijfheid) en houdings-/balansproblemen. Niet-motorisch: slaapstoornissen, obstipatie, depressie, cognitieve achteruitgang, autonome klachten.
Wat is 'freezing of gait'?
Plotseling vastlopen tijdens het lopen, alsof de voeten aan de grond zijn vastgeplakt. Vaak bij draaien, deuropeningen of dubbeltaken. Helpt: cueing met geluid, lijnen op de vloer, hardop tellen of focus op grote stap.
Waarom is medicatie op tijd zo belangrijk?
Levodopa heeft een korte werkingsduur. Te laat → 'off'-periode met stijfheid en bewegingsarmoede. Vaste tijden (vaak 4-6× per dag, niet bij maaltijd door eiwitten) zijn essentieel — afwijken van 15 min kan voelbaar zijn.
Welke methoden helpen bij dagelijkse activiteiten?
Cueing (visueel, auditief, tactiel), bewuste bewegingsstrategieën (groot, langzaam, denken voor doen), één taak tegelijk, en activiteiten plannen tijdens 'on'-momenten.