Vier principes (Beauchamp & Childress)
- Autonomie — recht op zelfbeschikking, geïnformeerde toestemming.
- Weldoen — actief het goede doen voor de cliënt.
- Niet-schaden — geen onnodig of disproportioneel leed toebrengen.
- Rechtvaardigheid — eerlijke verdeling tijd, zorg, middelen.
Klassieke dilemma's in de praktijk
- Wassen weigeren bij dementie of LVB.
- Cliënt wil roken in eigen kamer — brandgevaar voor anderen.
- Familie wil informatie waar cliënt nee tegen zegt.
- Levensverlengende behandeling bij hoge kwetsbaarheid.
- Cliënt wil seksueel contact — wilsbekwaamheid?
- Geld lenen, cadeau aannemen, in testament opgenomen worden.
- Onderbezetting: kies je wie tijd krijgt?
Stappenplan bij dilemma
- 1. Benoem dat het een dilemma is — niet doorduwen.
- 2. Verzamel feiten — medisch, juridisch, sociaal.
- 3. Belanghebbenden: cliënt, familie, team, instelling, derden.
- 4. Welke waarden botsen?
- 5. Welke opties zijn er — minimaal drie.
- 6. Weeg gevolgen, plichten, deugden.
- 7. Beslis, leg vast, communiceer.
- 8. Evalueer — moreel restbesef? Beleid bijstellen?
Wilsbekwaamheid
Per beslissing toetsen
Wilsbekwaamheid is per onderwerp, per moment. Iemand kan wilsbekwaam zijn over koffie en niet over behandelweigering. Twijfel? Vraag arts/gedragsdeskundige.
- Begrijpt de cliënt de informatie?
- Weegt hij gevolgen?
- Kan hij keuze beredeneren en uiten?
- Is de keuze consistent over tijd?
Hulpbronnen
- Moreel beraad in eigen team.
- Geestelijke verzorging.
- Ethiekcommissie of -reflectie van de organisatie.
- CEG (Centrum voor Ethiek en Gezondheid), V&VN ethiekplatform.
- Bij dwang: stappenplan Wzd/Wvggz.
Moreel restbesef
- Mag er zijn — teken van moreel kompas.
- Bespreek in intervisie of supervisie.
- Niet wegduwen, niet opkroppen.
- Kan signaal zijn dat beleid of besluit herzien moet.
Veelgestelde vragen
Wat zijn de vier principes?
Beauchamp & Childress: autonomie (zelfbeschikking), weldoen (beneficence), niet-schaden (non-maleficence) en rechtvaardigheid (eerlijke verdeling). Botsen vaak — daar zit het dilemma.
Verschil dilemma en probleem?
Probleem heeft een oplossing. Dilemma: twee opties die elk een waarde schenden. Je moet kiezen welke je het minst wilt schenden.
Voorbeeld van dilemma?
Cliënt met dementie weigert wassen (autonomie) maar ruikt sterk en krijgt smetplekken (weldoen, niet-schaden). Of: oma wil naar huis, familie wil zorginstelling.
Wat als ik er niet uitkom?
Moreel beraad organiseren, geestelijk verzorger of ethiekcommissie. Niet alleen dragen. Documenteer overweging en besluit.
Wat is moreel restbesef?
Het knagende gevoel na een beslissing die ethisch verdedigbaar is maar niet 'goed' voelt. Hoort erbij. Bespreek in intervisie.