Wanneer moreel beraad
- Terugkerende twijfel rond een cliënt.
- Spanning tussen autonomie, weldoen, geen-kwaad-doen, rechtvaardigheid.
- Conflict tussen wens cliënt, familie en team.
- Vraagstukken rond dwang, levenseinde, seksualiteit, geld.
- Moreel restbesef na een eerdere beslissing.
Dilemmamethode — stappen
- 1. Casus inbrengen — concreet, één moment, één beslisser.
- 2. Dilemma formuleren — 'Moet ik X of Y?' Beide kunnen niet tegelijk.
- 3. Feiten verzamelen — wat weten we wel/niet?
- 4. Belanghebbenden in kaart — cliënt, familie, team, instelling, derden.
- 5. Waarden benoemen — wat staat er per perspectief op het spel?
- 6. Opties wegen — gevolgen, plichten, deugden.
- 7. Conclusie en vervolgafspraken.
- 8. Evaluatie van het proces.
Rollen
- Gespreksleider: bewaakt methode en veiligheid, geen eigen mening.
- Inbrenger: vertelt casus, blijft luisteren bij verkenning.
- Deelnemers: divers team, ook stille stemmen actief uitnodigen.
- Notulist: vat waarden, opties en afspraken bondig samen.
Spelregels
- Vertrouwelijk — wat hier wordt gezegd blijft hier.
- Onderzoekend, niet oordelend.
- Vraag door op aannames.
- Niemand 'wint' — het gaat om verstaan, niet overtuigen.
- Tijd bewaken (60–90 minuten).
Borging
- Conclusie in dossier en zorgplan.
- Vervolgafspraken met termijn en eigenaar.
- Terugkoppeling naar cliënt en familie waar passend.
- Patroon? Beleid herzien op organisatieniveau.
Faciliteren
Veelgestelde vragen
Wat is moreel beraad?
Methodisch teamgesprek over een ethisch dilemma uit de praktijk, onder leiding van een getrainde gespreksleider. Doel: betere besluitvorming, gedeelde verantwoordelijkheid, leerproces.
Wanneer organiseren?
Bij terugkerende twijfel, conflicten in team, moreel restbesef na een beslissing, complexe casus rond dwang, leven, autonomie of seksualiteit.
Welke methode?
Dilemmamethode (Bolk, CEG) en Utrechtse stappen zijn de bekendste. Beide leiden via vaste stappen van casus → waarden → opties → besluit.
Wie leidt het?
Een getrainde gespreksleider (ethicus, geestelijk verzorger, gecertificeerd collega). Niet de leidinggevende — die heeft een stem, geen regie.
Wat is de uitkomst?
Geen stemming. Een onderbouwd advies of besluit, inzicht in onderliggende waarden en concrete vervolgafspraken. Vastleggen in dossier en team.