Voor wie en wanneer?
De WGBO geldt voor elke geneeskundige behandelingsovereenkomst — van huisarts en specialist tot verpleegkundige, fysiotherapeut en begeleider in opdracht van een arts. De wet beschermt de cliënt en geeft kaders aan de professional.
Informatieplicht — wat moet je vertellen?
- Diagnose en aard van de aandoening.
- Doel, aard en duur van de behandeling.
- Risico's en bijwerkingen.
- Alternatieven, inclusief 'niets doen'.
- Prognose en te verwachten resultaat.
- In begrijpelijke taal — gebruik tolk of beeld bij twijfel.
Samen beslissen
Toestemming — vorm en uitzonderingen
- Mondelinge toestemming volstaat meestal; bij ingrijpende behandelingen schriftelijk vastleggen.
- Toestemming kan altijd worden ingetrokken.
- Geen toestemming nodig bij acute noodsituaties (levensgevaar) en bij wettelijk verplichte zorg.
- Bij minderjarigen 12-16 jaar: cliënt + ouders. Vanaf 16: cliënt zelf.
Wilsbekwaamheid
Wilsbekwaamheid is per beslissing — iemand kan wilsbekwaam zijn voor 'wat wil ik eten' en niet voor 'moet ik geopereerd worden'. Beoordelen gebeurt door de behandelend arts, eventueel met gedragsdeskundige.
- Cliënt begrijpt informatie?
- Beseft cliënt situatie en gevolgen?
- Kan cliënt informatie wegen?
- Kan cliënt keuze uiten?
- Bij twijfel: documenteer beoordeling en betrek vertegenwoordiger.
Dossierplicht en inzage
- Vastleggen: gegevens cliënt, diagnose, behandeling, voortgang, beslissingen, toestemming.
- Bewaartermijn: 20 jaar na laatste wijziging (jeugd: vanaf 18e).
- Cliënt heeft recht op inzage, kopie, correctie en (deels) verwijdering.
- Recht op weerlegging: cliënt mag eigen visie toevoegen.
- Recht om eigen aantekeningen toe te voegen.
Beroepsgeheim
- Alle informatie over de cliënt is geheim, ook na overlijden.
- Doorbreken alleen met toestemming, wettelijke plicht (meldcode, IGJ) of conflict van plichten.
- Onderling overleg met direct betrokken zorgverleners mag (need-to-know).
- Naar familie: alleen met toestemming, behalve bij wilsonbekwaamheid en noodsituaties.
Verbinding met andere wetten
- AVG — privacy en gegevensverwerking.
- Wkkgz — kwaliteit, klachten en geschillen.
- Wzd / Wvggz — onvrijwillige zorg.
- Wet BIG — beroepsuitoefening, voorbehouden handelingen.
Veelgestelde vragen
Wat is de WGBO?
De WGBO regelt de rechten en plichten in de behandelrelatie tussen zorgverlener en cliënt. Centrale begrippen: informatieplicht, toestemming (informed consent), dossier en geheimhouding.
Wat houdt 'informed consent' in?
De cliënt moet eerst goed geïnformeerd worden (diagnose, behandeling, risico's, alternatieven, gevolgen van niet behandelen) en daarna pas toestemming geven. Zonder toestemming = geen behandeling, behalve in noodsituaties.
Hoe lang moet een dossier bewaard worden?
Sinds 2020 is de bewaartermijn 20 jaar na de laatste wijziging in het dossier, of zoveel langer als nodig is voor goede zorg. Voor jeugd loopt de termijn vanaf 18 jaar.
Wat doe ik bij een wilsonbekwame cliënt?
Vraag toestemming aan de wettelijk vertegenwoordiger (mentor, curator, ouder, partner, kind). Houd zoveel mogelijk rekening met de mening van de cliënt zelf — niet-wilsbekwaam betekent niet zonder stem.
Wie heeft inzage in het dossier?
De cliënt zelf, de wettelijk vertegenwoordiger, en bij overlijden onder voorwaarden nabestaanden. Andere zorgverleners alleen voor zover nodig voor de behandeling, met toestemming.