Pijlers
- Cliënt definieert wat 'goed leven' is.
- Begeleider faciliteert, onderzoekt, ondersteunt.
- Beslissingen samen — shared decision making.
- Kracht en mogelijkheden centraal, niet alleen tekorten.
- Netwerk en ervaringsdeskundigen betrekken.
Shared decision making (3 stappen)
- Choice talk — 'Er is een keuze. Wat is voor u belangrijk?'
- Option talk — opties, voordelen, nadelen, onzekerheid.
- Decision talk — voorkeur cliënt centraal, besluit samen.
Krachtgericht werken
- Vraag naar wat wél lukt, vroeger en nu.
- Mobiliseer netwerk en informele steun.
- Werk met haalbare, betekenisvolle doelen.
- Ervaringsdeskundigen als peer.
- Reflecteer op je eigen reddersreflex.
Valkuilen
Bemoeizorg en betutteling
- Te snel oplossen — onderzoek mag.
- Familie horen zonder cliënt te horen.
- Risicomijdend uit angst voor klachten.
- Eigen waarden opleggen (eten, geld, relaties).
- 'Hij kan dat niet' zonder onderbouwing.
Bij dementie, LVB of psychose
- Wilsbekwaamheid per onderwerp en moment.
- Eenvoudige taal, beelden, keuzes in tweetallen.
- Voorgenomen wilsbeschikking gebruiken.
- Vertegenwoordiger beslist in lijn met waarden cliënt.
- Eigen regie houden op alles wat wél kan (kleren, eten, dagindeling).
In de praktijk
- Start elke shift met: 'Hoe wilt u dat het vandaag gaat?'
- Zorgplan in 'ik-vorm' van cliënt opstellen.
- Doelen kort, eigen woorden, eigen tempo.
- Bespreek risico's, leg afspraken vast.
- Eigen-regie-momenten benoemen in rapportage.
Veelgestelde vragen
Wat is eigen regie?
Cliënt bepaalt zelf wat een goed leven is en welke zorg daarbij past, binnen het haalbare. Vraagt actieve houding van begeleider: ondersteunen, niet overnemen.
Wat is shared decision making?
Samen beslissen: 3 stappen. 1) Keuze benoemen (er is een keuze). 2) Opties bespreken met voor/nadelen. 3) Voorkeuren cliënt centraal in besluit.
Wat is herstelondersteunende zorg?
GGZ-benadering: niet symptoomvrij maar zinvol leven met (of na) klachten centraal. Eigen verhaal, hoop, identiteit, betekenis. Ervaringsdeskundigen vaak betrokken.
Hoe zit het bij verminderde wilsbekwaamheid?
Eigen regie blijft uitgangspunt op alle onderdelen waar het kan. Per beslissing toetsen. Vertegenwoordiger beslist alleen waar cliënt niet kan, in lijn met diens waarden.
Wanneer overnemen wel?
Acuut gevaar, wilsonbekwaam op dit punt, juridisch kader (Wzd/Wvggz). Altijd minst ingrijpend, zo kort mogelijk, met uitleg en evaluatie.