Signalen
- 'Ik heb mijn bril vergeten' — herhaaldelijk.
- Formulier wordt meegenomen 'voor thuis'.
- Komt op verkeerde dag of mist afspraak.
- Medicatie niet volgens schema — soms te veel, soms te weinig.
- Vermijdt schrijven en lezen, vraagt om voorlezen.
- Reageert beschaamd of vermijdend bij papierwerk.
Bespreekbaar maken
- Vraag nooit 'kunt u lezen?' — vraag: 'Veel mensen vinden brieven van het ziekenhuis ingewikkeld. Hoe is dat voor u?'
- Bied actief hulp aan zonder oordeel.
- Verwijs naar Taalhuis of Stichting Lezen & Schrijven (alfabetiseringscursus).
Eenvoudige taal (B1/A2)
- Korte zinnen — max 10 woorden.
- Eén boodschap per zin.
- Actief: 'Neem de pil' i.p.v. 'De pil dient ingenomen te worden'.
- Alledaagse woorden — 'hart' niet 'cardiaal', 'plassen' niet 'mictie'.
- Geen afkortingen of vakjargon.
- Belangrijkste eerst.
Teach-back — terugvraagmethode
Standaardvraag
- Niet 'begrijpt u het?' — iedereen zegt ja.
- Vraag de cliënt het uit te leggen, niet te herhalen.
- Klopt het niet? Leg opnieuw uit, vraag opnieuw — fouten zijn van jou, niet van de cliënt.
- Bij elk belangrijk besluit en bij ontslag toepassen.
Hulpmiddelen
- Pictogrammen: Sclera, ARASAAC, Visitaal.
- Foto's en filmpjes — Steffie.nl legt zorgthema's in eenvoudige animaties uit.
- Medicatie-baxter met kleuren of tijdsblokken.
- Gesproken bijsluiter (apotheek).
- Smartphone: foto van afspraakkaart, voicememo met instructie.
- Klinkende-taal of ishetb1.nl voor je eigen teksten.
Rapportage en zorgplan
- Noteer leesniveau en voorkeurscommunicatie in zorgplan.
- Gebruik dezelfde eenvoudige termen in elk gesprek (consistent).
- Betrek vertrouwd familielid of vrijwilliger als 'meelezer' met toestemming.
Veelgestelde vragen
Hoe vaak komt laaggeletterdheid voor?
Ongeveer 2,5 miljoen Nederlanders van 16+ zijn laaggeletterd (Stichting Lezen & Schrijven). Onder 65+ is dat 1 op 5. Laaggeletterden hebben slechtere gezondheidsuitkomsten.
Hoe herken je laaggeletterdheid?
Cliënt vergeet bril, vraagt 'leest u het maar voor', neemt formulieren mee 'voor thuis', vermijdt schrijven, verzint smoezen rond afspraken. Vraag nooit direct 'kunt u lezen?' — schaamte is groot.
Wat is teach-back?
Terugvraagmethode: 'Om zeker te weten dat ik het goed heb uitgelegd — kunt u in eigen woorden vertellen hoe u dit medicijn gaat innemen?' Niet 'begrijpt u het?' — daarop antwoordt iedereen ja.
Wat is eenvoudige taal?
Korte zinnen (max 10 woorden), één boodschap per zin, actief, geen jargon, alledaagse woorden. Niveau B1 voor algemeen publiek, A2 voor laaggeletterden. Tools: ishetb1.nl, klinkende-taal.
Welke hulpmiddelen werken?
Pictogrammen (Sclera, ARASAAC), foto's, gesproken instructies (smartphone), medicatie-baxter met kleuren, gesproken bijsluiter (apotheek), Steffie.nl uitlegfilmpjes.