Symptomen — DSM-5 kort
- Sombere stemming of anhedonie (verlies van plezier).
- Slaap: te veel of te weinig, vroeg wakker, niet uitgerust.
- Eetlust: gewichtsverlies of -toename.
- Energie weg, traag of juist onrustig (psychomotore agitatie).
- Schuldgevoel, waardeloosheid, vaak realiteitsongetrouw.
- Concentratie/besluiteloosheid.
- Gedachten aan de dood, suïcidale ideatie of plan.
Basishouding — aanwezig zonder forceren
- Validatie: 'Wat je voelt is zwaar' i.p.v. 'kom op, het komt goed'.
- Zwijgen mag — samen zitten is ook contact.
- Geen advies in de eerste minuten; eerst luisteren.
- Vermijd valse opbeurding ('iedereen heeft wel eens een dipje').
- Confronteer geen schuldwanen ('dat is je schuld niet, kijk maar') — leid af, validatie eerst.
- Wees voorspelbaar: zelfde tijd, zelfde stoel, zelfde begeleider zo mogelijk.
Gedragsactivatie — gedrag voor stemming
- Maak een activiteitenmenu — splits in plezier (P) en voldoening (V).
- Plan klein, concreet, kort: 10 minuten wandelen, douche, ramen open.
- Voer ook uit zonder zin — niet wachten op motivatie.
- Houd dagelijks bij: wat heb ik gedaan + stemming 1-10.
- Bouw op in kleine stappen — niet 5 km hardlopen, maar één blokje om.
Belangrijk principe
Ritme en zelfzorg
- Vast op- en bedtijd; ook in weekend.
- Daglicht binnen 30 min na opstaan (15 min buiten).
- Drie maaltijden, ook bij geen honger; klein houden mag.
- Beweging dagelijks, hoeft niet intensief.
- Schermtijd in bed beperken; geen nieuws na 20:00 bij piekeren.
Suïcidaliteit — durf direct te vragen
- Vraag concreet: 'Denk je eraan om er een einde aan te maken?'
- Bij ja: gedachte / wens / plan / middel / datum?
- Vraag niet bagatelliseren ('dat meen je toch niet?').
- Veiligheidsplan maken — triggers, contacten, helpers, hulplijn 113.
- Verwijderen middelen (medicatie, scherpe voorwerpen, wapens) i.o.m. cliënt/behandelaar.
- Bij acuut gevaar: behandelaar, crisisdienst, 112 — laat niemand alleen.
Geheim ≠ recht
Samenwerking met behandelaar
- Deel observaties feitelijk (slaap, eetlust, suïcidale uiting).
- Bij medicatie: opletten op bijwerkingen eerste 2 weken (juist dan vaak energie eerst, stemming pas later → risico op acting out).
- Niet zelf interpreteren of medicatie verminderen.
- Stem activiteiten af met therapie (bv. exposure-opdrachten).
Veelgestelde vragen
Wat zijn de kernsymptomen van een depressie?
Sombere stemming en/of verlies van interesse/plezier (anhedonie), gedurende minimaal 2 weken, met bijkomende klachten zoals slaap- en eetlustverandering, vermoeidheid, schuldgevoel, concentratieproblemen en gedachten aan de dood.
Hoe maak ik contact zonder te willen 'oplossen'?
Ga zitten, zwijg samen, benoem wat je ziet ('ik zie dat je het zwaar hebt'), vraag niet 'waarom ben je verdrietig'. Aanwezigheid is belangrijker dan woorden.
Wat is gedragsactivatie?
Een evidence-based methode waarbij je samen kleine, haalbare activiteiten plant die plezier of voldoening geven — niet wachten tot de motivatie komt, maar gedrag eerst. Stemming volgt later.
Wanneer maak ik me zorgen over suïcide?
Bij concrete gedachten, plan, middel of afscheid nemen. Vraag direct en kalm: 'Denk je erover een einde aan je leven te maken?'. Niet bagatelliseren. Schakel direct behandelaar/crisisdienst/113 in.
Hoe combineer ik begeleiding met behandeling?
Begeleiding ondersteunt het dagelijks functioneren (ritme, structuur, activeren); behandeling (huisarts, POH-GGZ, psycholoog, psychiater) richt zich op therapie en medicatie. Stem af, deel signalen, ondermijn elkaar niet.