Soorten aanvallen
- Tonisch-clonisch (grand mal): verlies van bewustzijn, verkramping en schokken.
- Absence: korte 'afwezigheid' van enkele seconden, vaak bij kinderen.
- Focaal bewust: trekkingen of vreemde sensaties zonder bewustzijnsverlies.
- Focaal verminderd bewust: cliënt lijkt in trance, smakt, frunnikt, reageert niet.
- Atone aanval: plots verlies van spierspanning — valt door de benen.
Wat te doen tijdens een tonisch-clonische aanval
- 1Blijf rustig en kijk op de klok — noteer starttijd.
- 2Bescherm het hoofd: leg er iets zachts onder, ruim harde voorwerpen weg.
- 3Maak knellende kleding los, vooral rond hals.
- 4NIETS in de mond stoppen — geen vinger, lepel of doek.
- 5Cliënt NIET vasthouden of schokken proberen te stoppen.
- 6Zodra de schokken stoppen: leg de cliënt in stabiele zijligging.
- 7Blijf erbij tot hij volledig bij is — verwarring na de aanval is normaal.
Wanneer 112 bellen?
- Aanval duurt langer dan 5 minuten (status epilepticus).
- Tweede aanval direct na de eerste zonder tussentijds bijkomen.
- Eerste aanval ooit bij deze cliënt.
- Letsel, ademhalingsproblemen of aanval in water.
- Cliënt komt na 30 minuten nog niet bij bewustzijn.
- Zwangerschap of diabetes in combinatie met een aanval.
Couperen met noodmedicatie
- Volg altijd het persoonlijke aanvalsprotocol — dosering staat erin.
- Gangbaar: midazolam (neus, wang of rectaal) of diazepam rectaal.
- Geef pas na de in het protocol genoemde tijd (vaak 3 of 5 minuten).
- Noteer tijdstip toediening, dosis en effect.
- Bel de huisarts of voorgeschreven arts ter melding na toediening.
Observeren en rapporteren
- Tijdstip en exacte duur van de aanval.
- Aura vooraf? Wat deed cliënt op dat moment?
- Welke lichaamsdelen schokten of verkrampten?
- Bewustzijn, ogen (open/gedraaid), kleur, ademhaling.
- Incontinentie, tongbeet, braken?
- Hoe lang verwarring na de aanval (postictale fase)?
- Mogelijke triggers: weinig slaap, koorts, stress, flikkerlicht, gemiste medicatie.
Veiligheid in het dagelijks leven
- Douche in plaats van bad; deur niet op slot.
- Geen onbegeleid zwemmen.
- Veilig koken: inductie, achterste pitten.
- Bed laag bij de grond of valmat.
- Helm bij valgevoelige aanvallen.
- Medicatie strikt op tijd — een gemiste dosis kan een aanval uitlokken.
Status epilepticus
Een aanval > 5 minuten of meerdere aanvallen achter elkaar is een medische noodsituatie. Coupeer volgens protocol én bel 112.