Soorten agressie
- Frustratie-agressie: ontstaat uit machteloosheid of overprikkeling.
- Instrumentele agressie: doelgericht ingezet om iets te bereiken.
- Impulsieve agressie: explosief, weinig controle (vaak bij hersenletsel of LVB).
- Psychotische agressie: vanuit angst of wanen — niet rationeel benaderen.
De spanningsopbouw (5 fases)
- 1Stabiel: cliënt is in balans. Investeer hier in de relatie.
- 2Trigger: iets gebeurt dat spanning oproept.
- 3Escalatie: spanning loopt op — stem, lichaamstaal, motoriek veranderen.
- 4Crisis: cliënt verliest controle. Veiligheid eerst.
- 5Herstel: spanning zakt. Cliënt is uitgeput en kwetsbaar — geen confrontatie.
Vroege signalen herkennen
- Lichaam: gespannen kaken, gebalde vuisten, ijsberen, zweten, rood worden.
- Stem: harder, sneller, hakkelen, schelden.
- Gedrag: deuren slaan, niet luisteren, ruimte zoeken of juist opzoeken.
- Cognitief: tunnelvisie, niet meer kunnen redeneren.
De-escaleren
- 1Houd afstand: minimaal een armlengte, schuin tegenover (niet frontaal).
- 2Praat zacht en langzaam — jouw rust werkt aanstekelijk.
- 3Erken het gevoel: 'Ik zie dat je boos bent, dat snap ik.'
- 4Vermijd discussie, eisen of 'waarom'-vragen.
- 5Bied keuze: 'Wil je naar je kamer of buiten een rondje?'
- 6Geef ruimte en tijd — stilte is beter dan praten.
- 7Schakel collega in via codewoord als je veiligheid afneemt.
Bij fysieke agressie
- Veiligheid van jou en anderen eerst — wijk uit, geen heldendaden.
- Blokkeer zonder pijn te doen (geleerde technieken: BHV, COPE, KOLAR).
- Houd vluchtroute vrij; sta niet met je rug naar de deur.
- Bel collega's of crisisdienst volgens protocol.
- Fixatie alleen volgens WZD-stappenplan en alleen als laatste middel.
Nazorg — cliënt
- Geef ruimte; dwing geen gesprek af.
- Toon dat de relatie staat: jij bent er nog steeds.
- Praat na als de cliënt eraan toe is — wat hielp, wat niet?
- Pas signaleringsplan en zorgplan aan op nieuwe inzichten.
Nazorg — jij en het team
- Direct na incident: even uit de situatie, water drinken, ademhalen.
- Spreek met collega binnen 24 uur — voorkom dat het blijft hangen.
- Meld als MIC/incident — leren als organisatie.
- Bij impact: bedrijfsopvangteam of vertrouwenspersoon inschakelen.
- Aangifte is mogelijk bij ernstig geweld; bespreek met leidinggevende.
Onthoud
Agressie is communicatie. Achter elke uitbarsting zit een onvervulde behoefte. Behandel het symptoom in het moment — pak de oorzaak aan in het team.